Welcome to SEKEM Scandinavia.com - SEKEM Circle

Islam en vrijheid

door Hendrik Jan Bakker, juli 2012

Vrijheid is het hoogste goed van de mens. Alleen in vrijheid kan de mens zich ontwikkelen. In de islam is het hoogste ideaal voor de mens zijn ontwikkeling tot ‘stadhouder van God op aarde’. Wanneer een mens een relatie met God aangaat en Hem als schepper erkent, dan zal hij de hem toegewezen plaats in de wereld vinden. Het goddelijke werkt nooit via dwang. Het zijn de mensen die elkaar in naam van God tot meningen of handelingen dwingen. Wie tot religie gedwongen wordt, sluit zijn hart af voor het goddelijke en kan dan dus het goddelijke niet naderen.

Vrijheid is niet het loslaten van alles, maar juist het tegendeel: een zich verbinden, een samenwerken met het goddelijke in de natuur en in de mens. Daartoe kan men de mens niet dwingen. De Koran zegt telkens weer dat Allah de mensen wijst welke weg ze zouden moeten gaan en welke niet, opdat niemand kan zeggen – wanneer hij ooit ter verantwoording wordt geroepen – dat hij nergens van wist, maar ‘wie wil mag geloven en wie wil mag ongelovig zijn

Dit schrijft dr. Ibrahim Abouleish in het nawoord bij een bundel essays waarin drie auteurs vanuit een antroposofische invalshoek op verschillende manieren het thema vrijheid in de islam belichten. Het voorwoord is van de Nederlandse moslim Abdulwahid van Bommel.

John van Schaik constateert dat onze kennis over de islam sterk gekleurd is door het koloniale verleden en onze christelijke terminologie. Daardoor is het voor ons soms moeilijk om de ware bedoelingen van de islam te begrijpen. Dat geld zeker waar de Koran stelt dat Jezus niet de kruisdood gestorven is. Wie deze passage goed op zich in laat werken, kan ontdekken dat er ook andere lezingen mogelijk zijn dan een absolute ontkenning van de dood en opstanding van Christus.

Het levenswerk van de religieuze en maatschappelijke hervormer Mohammed `Abduh (1849-1905) stond in het teken van vrijheid. Cilia ter Horst ontdekte interessante parallellen met De filosofie der vrijheid van zijn tijdgenoot Rudolf Steiner.

Filosofie studeren is ‘in‘ in Iran en dit is in zijn lange geschiedenis nooit anders geweest. Christine Gruwez belicht een aantal klassieke en moderne Iraanse filosofen die voor hun werk naast de islam nog steeds óók putten uit de rijke Perzische, voor-islamitische tradities. Waar in de huidige westerse filosofische stromingen de ééndimensionale mens domineert, geldt in de Iraanse filosofie tot op heden dat de mens beschikt over lichaam, ziel en geest. De mens wordt met beperkingen geboren, maar kan zich tot vrijheid ontwikkelen, zelfs binnen de beperkingen van de Iraanse dictatuur. De Iraanse filosofie is niet zoals de westerse seculier en soms zelfs antireligieus, maar beweegt zich steeds binnen of rondom religieuze kaders. In de Iraanse filosofie is geen sprake van een lineaire ontwikkeling, waarin de meest recente visie vaak wordt overgewaardeerd, maar zijn verschillende filosofische opvattingen of scholen bewegelijk en voortdurend met elkaar in gesprek.

Dit boek geeft een voor westerse lezers ongebruikelijke kijk op de spanning tussen vrijheid en predestinatie in de islam en nuanceert de huidige gepolariseerde beeldvorming over een religie en een culturele traditie die van grote betekenis zijn geweest voor de vorming van de West-Europese cultuur. Het is – samen met het boek Islam en christendom, in wezen diep verbonden? van Luc Vandecasteele – slechts een begin voor een nieuwe benadering waarin de islam niet meer op gespannen voet staat met christelijke en westerse waarden, maar waarin beide tradities elkaar wel eens zouden kunnen bevestigen en aanvullen. Voor wie werkelijk kennis wil maken met deze op het eerste gezicht zo andere wereld, is ‘De vrijheidsimpuls van de islam’ onmisbaar.

John van Schaik, Christine Gruwez, Cilia ter Horst: De vrijheidsimpuls van de Islam, uitgeverij Christofoor, 208 p., € 24,50, ISBN 9789062388905